Lần đầu tác nghiệp mưa lũ ở miền Trung

Nước lũ dâng lên không báo trước, chỉ trong vài giờ, những con hẻm nhỏ, kiệt sâu tại TP Đà Nẵng đã biến thành sông, nhưng người dân ở đây đã coi mưa lũ trở thành một phần của cuộc sống: “May mà nước lũ năm ni không dâng cao bằng năm trước”.

Trận mưa lũ bất ngờ

Tuần đầu tiên khi luân chuyển từ Hà Nội vào Văn phòng đại diện miền Trung, tôi được các anh chị đồng nghiệp nhiệt tình dặn dò: “Tuy ở đây 6 tháng nhưng em sẽ được trải nghiệm cảnh mưa bão, ngập lụt cực kỳ đáng nhớ”. Tôi cứ nửa ngờ nửa thật, cho đến khi trải qua một trận mưa lụt không kịp trở tay, chỉ vài giờ mưa kéo dài có thể khiến tất cả các tuyến đường trong thành phố ngập úng, phương tiện giao thông chết máy la liệt dọc đường.

Đà Nẵng – thành phố được bao quanh bởi núi đồi và những dòng sông uốn lượn như Hàn, Cổ Cò, Cu Đê, Vĩnh Điện… nhưng khi vào mùa mưa bão, nước lũ vẫn dềnh lên rất nhanh và không thể thoát kịp. Một trong những nơi nước lũ sẽ đổ dồn về nhiều nhất là khu dân cư Mẹ Suốt. Trận mưa lũ hồi tháng 6.2025 vừa qua đã khiến toàn bộ khu vực này ngập sâu, người dân phải thức xuyên đêm tìm cách chuyển người già, trẻ em, đồ đạc như xe máy, đồ điện tử… lên phao cứu sinh đến nơi an toàn.

Thậm chí, đêm hôm đó, cả cụm dân cư không ai dám chợp mắt vì lo sợ nước lũ lên nhanh, tràn vào nhà, gây ngập úng trên diện rộng. Nói về ký ức mưa lũ, có những hộ dân ở đường Mẹ Suốt còn nhớ rõ từng dấu vết nước lũ dâng cao hay những lần chạy lũ lịch sử, có năm nước tràn vào nhà, cả gia đình ngồi co cụm trên chiếc phao nhìn toàn bộ đồ đạc chìm trong biển nước vì không kịp thu dọn: “Rứa là còn đỡ đó, mấy năm trước nước lũ còn ngập tới bàn thờ gia tiên”.

Ở miền Trung, nhất là trong những hẻm sâu, nơi mặt đường cao hơn nền nhà, những chiếc gác xép thấp lè tè đã trở thành nơi cất trữ đồ đạc, “phao cứu sinh” cho cả gia đình. Không được gọi là tầng cũng chẳng thể là căn phòng hoàn chỉnh, chiếc gác xép được chắp vá bằng gỗ, tôn hay ván ép ôm sát mái nhà, phía trên gian bếp hoặc phòng ngủ đã trở thành “phong cách” đặc trưng được nhiều người dân tại đây ứng dụng, đối phó với dòng nước mênh mông khi lũ về.

Không chỉ lũ lụt trong nội đô, người dân ven biển Đà Nẵng, nhất là những ngư dân làm nghề chài lưới còn phải sống trong tâm thế “chạy bão”. Mỗi mùa mưa bão kéo về, không khí ở các làng chài ven biển như Mân Thái, Thọ Quang cũng khấp khởi theo từng bản tin dự báo thời tiết.

Cả làng chài từ sáng sớm đã huy động lực lượng để chằng chống, kéo thuyền lên bờ, neo lại từng tấm lưới, chiếc thuyền thúng trước khi cơn bão đổ bộ. Với người dân ở đây, bão lũ không phải là một hiện tượng tự nhiên mà là thử thách lặp đi lặp lại – họ phải đối mặt như một phần tất yếu của cuộc sống.

Thành phố loay hoay chống ngập lụt giữa hè

Những năm qua, TP Đà Nẵng đang phải đối mặt với các tác động của biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, đặc biệt là tình trạng xuất hiện những cơn mưa cực đoan. Đáng chú ý, những đợt mưa ngập từ đầu năm 2025 đến nay đã làm bộc lộ nhiều bất cập trong hệ thống thoát nước của thành phố.

Theo thống kê của Sở Xây dựng Đà Nẵng, toàn thành phố có 124 vị trí có nguy cơ ngập úng khi xảy ra mưa lớn, cực đoan, nhiều nhất là quận Thanh Khê (41 vị trí), Liên Chiểu (29 vị trí), Cẩm Lệ (18 vị trí)… Trong đó, có 10 vị trí, khu vực trọng điểm tường xuyên xảy ra tình trạng ngập úng nặng khi có mưa như khu vực xung quanh hồ Thạc Gián – Vĩnh Trung; khu vực đường Hải Hồ; khu vực kiệt 640 Trưng Nữ Vương; khu vực kênh Phong Bắc; khu vực đường Mẹ Suốt; khu vực đường Núi Thành; khu vực đường Lê Tấn Trung; khu vực cổng Khu công nghiệp Hòa Khánh; khu vực hạ lưu cống Khe Cạn và khu vực kênh Yên Thế – Bắc Sơn.

Ban Quản lý các dự án đầu tư cơ sở hạ tang ưu tiên thành phố Đà Nẵng (Ban QLDA) trước đó đã công bố việc lấy ý kiến cộng đồng về đồ án điều chỉnh quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt đô thị đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đồ án này được kỳ vọng sẽ là giải pháp then chốt cho vấn nạn ngập lụt đang ảnh hưởng đến nhiều khu vực trên địa bàn thành phố.

Theo phân tích của đồ án, quá trình đô thị hóa nhanh chóng dọc theo lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và sông Cu Đê đã làm biến đổi đáng kể hiện trạng cao độ nền tại Đà Nẵng. Nhiều khu đô thị như Hòa Xuân – Cẩm Lệ, các khu đô thị dọc sông Cổ Cò, khu công nghệ cao, Golden Hills và Thủy Tú đều chịu tác động.

Việc xây dựng các tuyến đường giao thông lớn như đường ADB, Quốc lộ 14, cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi và đường Hòa Phước – Hòa Khương đã vô tình tạo thành những “con đê” chắn ngang dòng chảy, làm thay đổi phân bố lũ và gia tăng ngập úng ở phía trên các tuyến đường này cũng như phía trước các khu đô thị dọc hai bờ sông Cẩm Lệ.

Ông Nguyễn Cửu Loan – Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị TP Đà Nẵng – cho rằng, trong thời gian gần đây, tần suất xuất hiện các trận mưa có cường độ lớn ngày càng nhiều, vượt năng lực của hệ thống thoát nước hiện có. Hệ thống thoát nước của thành phố vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là tại khu vực trung tâm thành phố được xây dựng từ lâu, hiện đã xuống cấp; một số điểm cục bộ có tiết diện, cao độ cống chưa hợp lý.

Hiện trạng hạ tầng kỹ thuật ngầm còn nhiều bất cập, chồng chéo như hệ thống cấp điện, cấp nước, cáp quang lắp đặt chạy ngang qua cửa thu nước, hố ga, cổng làm giảm khả năng thoát nước. Không chỉ vậy, theo chuyên gia, các khu vực vùng ven có tình trạng xây dựng nhà trái phép, không được quy hoạch bài bản, hạ tầng kỹ thuật chưa đầu tư đồng bộ, một số khu vực không có hệ thống cống thoát nước và có địa hình thấp trũng.

Ngoài biến đổi khí hậu, các nhà máy thủy điện xả nước ở đầu nguồn, lượng mưa lớn kéo dài, triều cường, cùng với tốc độ bê tông hóa diễn ra quá nhanh cũng là một trong những nguyên nhân gây ngập lụt diện rộng ở Đà Nẵng.

Nguồn: https://laodong.vn/