Khí tượng Thủy văn – tuyến đầu trong phòng chống thiên tai

Trong nhiệm kỳ 2020 – 2025, Đảng bộ Cục Khí tượng Thủy văn đã phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động, sáng tạo, đổi mới, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao và đã đạt những thành tựu quan trọng. Thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn là “đầu vào” thiết yếu phục vụ các ngành, lĩnh vực, nhất là đối với công tác phòng, chống thiên tai.

Hệ thống chính sách, pháp luật về khí tượng thủy văn bước đầu được hoàn thiện. Đến nay, 34 văn bản quy phạm pháp luật về khí tượng thủy văn đã được ban hành, trong đó có các văn bản là định hướng quan trọng cho phát triển, hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn như: Chỉ thị số 10-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khí tượng thủy văn đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Chiến lược phát triển ngành khí tượng thủy văn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quy hoạch mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Đề án hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn đến năm 2025 và giai đoan 2026 – 2030…

Hệ thống mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia được quan tâm, đầu tư tăng dầy và tự động hóa. Chất lượng của bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn ngày càng nâng cao, đã dần tiệm cận với trình độ các nước tiên tiến trong khu vực, dự báo một số loại hình thiên tai có độ tin cậy tới 70 – 80%. Do đó, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) đã chọn Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam (nay là Cục Khí tượng Thủy văn) là Trung tâm hỗ trợ dự báo về các loại hình thời tiết nguy hiểm và Trung tâm hỗ trợ cảnh báo lũ quét cho khu vực ASEAN.

Trong bối cảnh cả nước tinh gọn bộ máy, Cục Khí tượng Thủy văn đã giảm 10/23 đơn vị trực thuộc, đạt tỷ lệ giảm 43,5%; giảm 49 tổ chức cấp phòng và tương đương, đạt tỷ lệ giảm khoảng 35,5%…

Trong nhiệm kỳ 2020 – 2025, ngoài những thuận lợi, ngành khí tượng thủy văn còn gặp nhiều khó khăn. Các hiện tượng thời tiết, thủy văn, hải văn cực đoan có xu hướng ngày càng gia tăng về cường độ và tần suất. Khó giám sát, quan trắc, dự báo các loại hình thiên tai xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vị hẹp như: dông, lốc và lũ quét, sạt lở đất. Còn có khoảng trống số liệu khí tượng thủy văn ở các khu vực miền núi và trên biển. Nguồn lực đầu tư các thiết bị quan trắc tự động, thiết bị dự phòng, công nghệ dự báo còn hạn chế.

Mặt khác, việc khó thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động cung cấp dịch vụ khí tượng thủy văn; nguy cơ tụt hậu trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, chuyển đổi số toàn diện, đã và đang là những tác động, đặt ra thách thức to lớn đối với công tác khí tượng thủy văn.

Nhận thức rõ trách nhiệm và những khó khăn trên, Đảng bộ Cục Khí tượng Thủy văn tiếp tục bám sát các chỉ đạo của Đảng về công tác khí tượng thủy văn, xác định rõ các quan điểm, mục tiêu nền tảng và đột phá chiến lược để tạo động lực mạnh mẽ đưa ngành khí tượng thủy văn tiến lên trong kỷ nguyên mới. Trọng tâm là cung cấp thông tin, dữ liệu từ xa, từ sớm, kịp thời phục vụ lợi ích quốc gia, cộng đồng và người dân. Lấy hiệu quả phục vụ thực tiễn làm thước đo, làm tôn chỉ giá trị hoạt động.

Tăng cường vai trò, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng

Để thực hiện tốt các mục tiêu nêu trên và Chiến lược phát triển ngành khí tượng thủy văn giai đoạn 2025 – 2030, Đảng bộ Cục Khí tượng Thủy văn xác định, việc nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng giữ vai trò then chốt trong định hướng chiến lược, tạo sự thống nhất về tư tưởng và hành động, chỉ đạo thực hiện việc hiện đại hóa và đổi mới toàn diện công tác khí tượng thủy văn.

Các cấp ủy Đảng cần tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành các kế hoạch hành động mang tính khả thi cao; làm tốt công tác chính trị, tư tưởng; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu nhằm thống nhất, nâng cao nhận thức, tạo chuyển biến sâu sắc, toàn diện của cán bộ, đảng viên trong đơn vị.

Về hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa lĩnh vực khí tượng thủy văn, Đảng bộ Cục sẽ tiến hành rà soát, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hệ thống pháp luật về khí tượng thủy văn và văn bản quy phạm pháp luật có liên quan phù hợp với xu thế hiện đại hóa, bảo đảm thống nhất quản lý nhà nước đối với lĩnh vực khí tượng thủy văn; hoàn thiện các quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình kỹ thuật liên quan đến công tác quan trắc, giám sát, truyền phát tin, dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn. Trọng tâm trong nhiệm kỳ 2025 – 2030 là sửa đổi luật khí tượng thủy văn cho phù hợp với bối cảnh mới.

Tăng cường quản lý nhà nước, tích hợp và đồng bộ dữ liệu khí tượng thủy văn do bộ, ngành, địa phương, tổ chức, cá nhân quản lý vào cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn quốc gia; xây dựng cơ chế, thể chế, chính sách đẩy mạnh xã hội hoá, thương mại hóa, đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ khí tượng thủy văn.

Giai đoạn tới, Đảng bộ Cục sẽ tập trung củng cố, kiện toàn, sắp xếp lại tổ chức bộ máy đảm bảo phù hợp với thực tiễn, công tâm, khách quan trong bố trí cán bộ. Tăng cường năng lực, hiệu lực, tổ chức công tác kiểm tra chuyên ngành lĩnh vực khí tượng thủy văn; xây dựng lộ trình, phương án phù hợp để đẩy mạnh cơ chế tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập về khí tượng thủy văn.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ sẽ có những thay đổi căn bản để đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn. Tổ chức, xây dựng đội ngũ nhân lực kế cận đáp ứng yêu cầu mới có khả năng tiếp cận, làm chủ công nghệ tiên tiến (Big Data, AI, IoT…). Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế, chính sách thu hút, đãi ngộ, tuyển dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một trong những nhiệm vụ rất quan trọng là hiện đại hóa hệ thống mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia. Trong đó, ứng dụng công nghệ hiện đại (drone, laser, radar, vệ tinh, viễn thám, camera…) phục vụ quan trắc, cảnh báo thiên tai, phấn đấu tăng mật độ bình quân trên toàn mạng lưới trạm khí tượng thủy văn đạt mức ngang bằng với các nước phát triển khu vực châu Á.

Đảng bộ Cục cũng tiếp tục chỉ đạo công tác hoàn thiện cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn quốc gia, kết nối liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương; nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm nghiệp vụ; xây dựng mạng truyền tin hiện đại, mạng kết nối riêng; đảm bảo duy trì hoạt động ổn định, thông suốt của hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin; tăng năng lực tính toán chuyên ngành khí tượng thủy văn của hệ thống gấp từ 5-10 lần so với năm 2020.

Công tác nâng cao năng lực, chất lượng dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn tiếp tục được triển khai; chuyển định hướng dự báo từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động; truyền tin thiên tai theo hướng đa phương tiện giúp cộng đồng tiếp cận các nguồn tin chính thức kịp thời. Công tác hợp tác quốc tế song phương, đa phương theo chiều sâu, hợp tác với WMO và với các quốc gia phát triển sẽ giúp tiếp cận tri thức mới, học hỏi kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ hiện đại, góp phần nâng cao năng lực ngành khí tượng thủy văn.

Phát huy truyền thống 80 năm xây dựng và phát triển của Ngành khí tượng thủy văn Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với tinh thần đoàn kết, nỗ lực phấn đấu, chủ động, sáng tạo, Đảng bộ Cục Khí tượng Thủy văn quyết tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn thể đội ngũ cán bộ, đảng viên Cục Khí tượng Thủy văn thực hiện đổi mới toàn diện, hiện đại hóa, xây dựng Ngành khí tượng thủy văn hiện đại, hội nhập, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững.